اسباب بازی STEM چیست؟

منظور از اسباب بازی های STEM چیست؟ این سؤال برای بسیاری از والدینی مطرح می‌شود که به دنبال انتخاب و خرید اسباب بازی هستند که علاوه بر سرگرم کردن کودک، به رشد مهارت‌های ذهنی، علمی و عملی او نیز کمک کنند.

اسباب‌بازی‌های STEM، گروهی از بازی های آموزشی هستند که مفاهیم مرتبط با علوم (Science)، فناوری (Technology)، مهندسی (Engineering) و ریاضیات (Mathematics) را در قالب فعالیت‌های جذاب و متناسب با سن کودک آموزش می‌دهند.

در بازی‌های STEM، کودک معمولا به جای دریافت مستقیم پاسخ، با یک مسئله یا چالش روبه‌رو می‌شود و باید با آزمایش، ساختن، مقایسه کردن، حل مسئله، آزمون و خطا و تفکر منطقی راه‌حل مناسب را پیدا کند؛ به همین دلیل، این بازی‌ها می‌توانند پلی میان یادگیری و سرگرمی ایجاد کنند.

در ادامه این مقاله از پیکوتویز، بررسی می‌کنیم که اسباب بازی استیم چیست؟، چه ویژگی‌هایی دارد؟، چه مهارت‌هایی را در کودکان تقویت می‌کند؟، چه انواعی دارد؟ و...

با ما همراه باشید.

اسباب بازی STEM چیست؟

اگر بخواهیم ساده توضیح دهیم که اسباب بازی STEM چیست؟، باید گفت اسباب‌بازی‌ای است که کودک را به یادگیری و استفاده عملی از مفاهیم علوم، فناوری، مهندسی و ریاضی تشویق می‌کند.

در واقع کلمه  STEM از حروف اول چهار واژه انگلیسی زیر تشکیل شده است:

• Science (علوم)
• Technology (فناوری)
• Engineering (مهندسی)
• Mathematics (ریاضیات)

البته یک اسباب‌بازی برای قرار گرفتن در گروه STEM، الزاما نباید هر چهار حوزه را به شکل هم‌زمان آموزش دهد؛ ممکن است یک بازی بیشتر بر ساخت سازه و مهندسی تمرکز داشته باشد، در حالی که بازی دیگری مفاهیم ریاضی، منطق یا علوم را تقویت کند.

نکته مهم این است که در بازی‌های STEM، یادگیری از طریق تجربه و مشارکت فعال کودک اتفاق می‌افتد؛ کودک فقط تماشاگر نیست، بلکه باید چیزی بسازد، آزمایش کند، تصمیم بگیرد، اشتباه کند و دوباره تلاش کند.

تفاوت STEM و STEAM چیست؟

ممکن است هنگام جست‌وجوی اسباب‌بازی‌های آموزشی، با اصطلاح STEAM نیز مواجه شوید؛ در STEM چهار حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات وجود دارد، در حالی که در STEAM حرف A  به معنای Arts  یا هنر، به این مجموعه اضافه شده است.

در نتیجه، STEAM  تلاش می‌کند علاوه بر مهارت‌های علمی و منطقی، خلاقیت، طراحی و هنر را نیز وارد فرآیند یادگیری کند.

هر دو رویکرد می‌توانند برای رشد مهارت‌های مختلف کودک مفید باشند و انتخاب میان آنها به نوع فعالیت و علاقه کودک بستگی دارد.

تفاوت اسباب‌بازی‌های آموزشی معمولی با اسباب بازی استیم چیست؟

هر اسباب‌بازی آموزشی را نمی‌توان لزوما یک اسباب‌بازی STEM دانست.

بسیاری از اسباب‌بازی‌های آموزشی، برای تقویت یک مهارت خاص مانند شناخت رنگ‌ها، آموزش اعداد یا تقویت حافظه طراحی شده‌اند؛ اما اسباب‌بازی‌های STEM، معمولا کودک را وارد یک فرآیند حل مسئله و کشف می‌کنند.

برای مثال، اگر کودک با یک پازل ساده شکل‌ها را در جای مناسب قرار دهد، مهارت‌هایی مانند تشخیص شکل و هماهنگی چشم و دست را تمرین می‌کند، اما اگر با مجموعه‌ای از قطعات روبه‌رو شود و از او خواسته شود پلی بسازد که بتواند وزن مشخصی را تحمل کند، کودک علاوه بر ساختن، باید درباره تعادل، وزن، استحکام، اندازه و نحوه اتصال قطعات فکر کند.

بنابراین تفاوت اصلی را می‌توان در نوع فعالیت ذهنی کودک مشاهده کرد.

مزایای اسباب بازی های STEM

یکی از دلایل محبوبیت این بازی‌ها، تأثیر آنها بر مجموعه‌ای از مهارت‌های شناختی و عملی کودکان است؛ البته میزان تأثیر هر بازی به سن کودک، نوع فعالیت، کیفیت اسباب‌بازی و نحوه همراهی والدین بستگی دارد.

در ادامه مزایای اسباب بازی های STEM را ذکر می کنیم.

1. تقویت مهارت حل مسئله

یکی از مهم‌ترین مزایای اسباب بازی های  STEM، تقویت توانایی حل مسئله است.

کودک هنگام بازی ممکن است با چالشی مواجه شود که در نگاه اول پاسخ مشخصی ندارد؛ او باید مسئله را بررسی کند، راه‌حل‌های مختلف را امتحان کند و در صورت شکست، روش دیگری را آزمایش کند.

این فرآیند به کودک کمک می‌کند یاد بگیرد که:

• هر مسئله‌ای می‌تواند چند راه‌حل داشته باشد.
• اشتباه کردن بخشی از فرآیند یادگیری است.
• قبل از درخواست کمک، می‌توان راه‌های مختلف را امتحان کرد.
• برای رسیدن به نتیجه بهتر باید فکر و برنامه‌ریزی کرد.

2. تقویت تفکر منطقی

بسیاری از بازی‌های STEM، کودک را وادار می‌کنند بین اتفاقات مختلف ارتباط برقرار کند.

برای مثال، کودک ممکن است متوجه شود که افزایش وزن یک سازه باعث کاهش تعادل آن می‌شود یا قرار دادن یک قطعه در محل نامناسب، عملکرد کل سازه را تغییر می‌دهد.

این تجربه‌ها به شکل غیرمستقیم به رشد تفکر منطقی و علت و معلولی کمک می‌کنند.

3. افزایش خلاقیت

برخلاف تصور برخی افراد، STEM فقط به معنای اعداد و فرمول‌ها نیست! خلاقیت نیز یکی از بخش‌های مهم این نوع یادگیری است.

در بسیاری از بازی‌های ساختنی، کودک می‌تواند یک وسیله را به روش‌های مختلف بسازد و برای یک مسئله، راه‌حل مخصوص خودش را پیدا کند.

برای مثال، با یک مجموعه ساختنی مانند میله و مهره یا کاشی مغناطیسی، می‌توان چندین نوع خانه، ماشین، پل، برج یا سازه ایجاد کرد.

همین آزادی عمل باعث می‌شود کودک به جای تقلید، ایده‌های خودش را امتحان کند.

4. تقویت مهارت‌های ریاضی

برخی از مفاهیم ریاضی را می‌توان از طریق بازی و بدون استفاده از آموزش مستقیم به کودک معرفی کرد.

مفاهیمی مانند موارد زیر، می‌توانند در فعالیت‌های STEM حضور داشته باشند:

• شمارش
• اندازه‌گیری
• مقایسه
• الگوها
• ترتیب
• شکل‌های هندسی
• فاصله
• اندازه
• حجم
• وزن

5. آشنایی با مفاهیم علمی

کودکان با مشاهده و تجربه، بسیاری از مفاهیم علمی را بهتر درک می‌کنند.

برای نمونه، یک بازی آزمایشگاهی مناسب سن کودک می‌تواند او را با مفاهیمی مانند شناوری، حرکت، نور، مغناطیس، تعادل یا ترکیب مواد آشنا کند.

در این شرایط، کودک صرفا یک مفهوم را حفظ نمی‌کند، بلکه آن را در قالب یک تجربه مشاهده می‌کند.

6. تقویت مهارت‌های حرکتی ظریف

بسیاری از بازی‌های STEM، شامل قطعات کوچک، ابزارهای ساخت، پیچ و مهره یا اجزای اتصال‌دهنده هستند.

استفاده از این قطعات می‌تواند به هماهنگی بیشتر بین چشم و دست و تقویت حرکات ظریف انگشتان کمک کند؛ البته باید اندازه قطعات و سطح ایمنی آنها متناسب با سن کودک باشد.

7. افزایش صبر و پشتکار

ساختن یک سازه یا حل کردن یک چالش ممکن است در اولین تلاش موفقیت‌آمیز نباشد.

کودک ممکن است سازه‌ای بسازد که فرو بریزد یا متوجه شود راه‌حل اولیه او کار نمی‌کند، همین تجربه می‌تواند فرصتی برای یادگیری پشتکار، اصلاح اشتباه و تلاش مجدد باشد.

8. تقویت مهارت تصمیم‌گیری

در بازی‌های STEM، کودک معمولا باید از میان چند گزینه، یکی را انتخاب کند.

برای مثال:

• کدام قطعه مناسب‌تر است؟
• سازه را از کجا شروع کنم؟
• اگر این قسمت را تغییر بدهم چه اتفاقی می‌افتد؟

پاسخ دادن به چنین پرسش‌هایی، کودک را به تصمیم‌گیری و بررسی پیامد انتخاب‌هایش تشویق می‌کند.

انواع اسباب بازی های STEM

حالا که می‌دانیم اسباب بازی STEM چیست، بهتر است با گروه‌های مختلف آن نیز آشنا شویم؛ STEM یک نوع اسباب‌بازی مشخص نیست و محصولات مختلفی می‌توانند در این دسته قرار بگیرند.

1. اسباب‌بازی‌های ساختنی

اسباب بازی های ساختنی، یکی از شناخته‌شده‌ترین انواع بازی‌های STEM هستند.

کودک با استفاده از قطعات مختلف می‌تواند سازه‌های گوناگونی ایجاد کند و با مفاهیمی مانند تعادل، استحکام، اندازه و اتصال قطعات آشنا شود.

این گروه برای کودکانی که به ساختن و طراحی علاقه دارند، انتخاب جذابی است.

2. کیت‌های آزمایش علمی

کیت‌های علمی کودک را با مفاهیم مختلف علوم آشنا می‌کنند.

این محصولات ممکن است شامل فعالیت‌هایی درباره موضوعاتی مانند موراد زیر باشند:

• مغناطیس
• نور
• رنگ
• آب
• هوا
• حرکت
• گیاهان
• واکنش‌های ساده علمی

در انتخاب این محصولات باید حتما رده سنی، دستورالعمل استفاده و استانداردهای ایمنی بررسی شود.

3. رباتیک و برنامه‌نویسی کودک

برخی از محصولات STEM برای کودکان بزرگ‌تر طراحی شده‌اند و مفاهیم اولیه رباتیک، منطق و برنامه‌نویسی را آموزش می‌دهند

کودک می‌تواند با ساخت یک ربات یا تعیین دستورهای مشخص، نتیجه تصمیم خود را مشاهده کند.

این دسته از بازی‌ها معمولا برای سنین بالاتر مناسب‌تر هستند و سطح پیچیدگی آنها باید با توانایی کودک هماهنگ باشد.

4. پازل‌ها و بازی‌های منطقی

همه بازی‌های STEM، الزاما الکترونیکی یا پیچیده نیستند؛ بسیاری از پازل‌ها، معماها و بازی‌های فکری نیز می‌توانند مفاهیم STEM  را در قالب حل مسئله و تفکر منطقی ارائه کنند.

در این بازی‌ها کودک باید الگوها را پیدا کند، قطعات را مرتب کند یا از منطق برای رسیدن به پاسخ استفاده کند.

5. بازی‌های مهندسی

در این گروه، کودک با یک هدف مشخص مواجه می‌شود؛ برای مثال ساختن یک پل، برج یا وسیله‌ای که بتواند شرایط خاصی را تحمل کند.

این نوع بازی‌ها مفاهیم مهندسی را به شکل عملی و سرگرم‌کننده در اختیار کودک قرار می‌دهند.

6. بازی‌های ریاضی

بازی‌هایی که بر شمارش، اعداد، الگوها، اشکال هندسی و اندازه‌گیری تمرکز دارند، نیز می‌توانند در گروه بازی‌های STEM قرار بگیرند.

مزیت چنین بازی‌هایی این است که کودک می‌تواند مفاهیم ریاضی را به شکل تجربی و تعاملی یاد بگیرد.

اسباب‌بازی STEM برای چه سنی مناسب است؟

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم STEM، فقط برای کودکان دبستانی یا نوجوانان است.

در حقیقت، مفاهیم STEM را می‌توان از سنین پایین و در سطحی بسیار ساده آغاز کرد.

نوع فعالیت باید متناسب با سن، توانایی شناختی، مهارت حرکتی و میزان استقلال کودک انتخاب شود.

این جدول یک راهنمای کلی است و مناسب بودن محصول نهایی باید بر اساس رده سنی درج‌شده توسط تولیدکننده بررسی شود.

اسباب‌بازی‌های STEM چه مهارت‌هایی را در کودکان تقویت می‌کنند؟

اسباب‌بازی‌های STEM می‌توانند مجموعه متنوعی از مهارت‌ها را در کودکان تقویت کنند؛ البته همه محصولات دقیقا یک اثر ندارند و نوع مهارت به ساختار بازی بستگی دارد.

هنگام خرید اسباب‌بازی STEM به چه نکاتی توجه کنیم؟

اگر قصد خرید این محصولات را دارید، صرفا نام STEM روی بسته‌بندی نباید معیار انتخاب باشد؛ یک اسباب‌بازی مناسب باید با شرایط و نیازهای کودک هماهنگ باشد.

توجه به رده سنی

مهم‌ترین نکته، انتخاب محصول متناسب با سن کودک است.

بازی بسیار ساده ممکن است برای کودک بزرگ‌تر جذابیت کافی نداشته باشد و محصول بیش از حد پیچیده نیز می‌تواند باعث خستگی و بی‌علاقگی کودک شود.

بررسی ایمنی محصول

کیفیت مواد اولیه، استحکام قطعات، طراحی مناسب و وجود قطعات کوچک، از مواردی هستند که باید بررسی شوند

 برای کودکان کم‌سن، وجود قطعات ریز می‌تواند خطرناک باشد؛ بنابراین توصیه می‌شود همیشه هشدارهای سنی و ایمنی محصول را مطالعه کنید.

توجه به کیفیت ساخت

اسباب‌بازی STEM معمولا برای ساخت، باز و بسته کردن، آزمایش و استفاده مکرر طراحی می‌شود؛ بنابراین کیفیت قطعات و اتصالات اهمیت زیادی دارد.

میزان مشارکت کودک

محصولی را انتخاب کنید که کودک در آن نقش فعال داشته باشد.

بازی‌هایی که کودک فقط یک دکمه را فشار می‌دهد و نتیجه را تماشا می‌کند، الزاما به اندازه بازی‌های تعاملی و مسئله‌محور، مهارت‌های STEM را درگیر نمی‌کنند.

قابلیت استفاده به روش‌های مختلف

اگر یک مجموعه ساختنی بتواند به مدل‌های مختلف تبدیل شود، معمولا فرصت بیشتری برای خلاقیت و تجربه در اختیار کودک قرار می‌دهد.

علاقه کودک را در نظر بگیرید!

هدف اصلی بازی، ایجاد تجربه‌ای جذاب برای کودک است.

اگر کودک به ماشین علاقه دارد، می‌توان از بازی‌های ساختنی یا مهندسی با موضوع وسایل نقلیه استفاده کرد.

اگر به حیوانات علاقه‌مند است، می‌توان محصولی با موضوع طبیعت یا زیست‌شناسی انتخاب کرد.

بنابراین در کنار جنبه آموزشی، علاقه شخصی کودک را نیز در نظر بگیرید.

آیا اسباب‌بازی STEM برای جنسیت خاصی است؟

خیر! اسباب‌بازی‌های STEM به جنسیت کودک وابسته نیستند و می‌توانند برای دختران و پسران مناسب باشند.

علوم، فناوری، مهندسی، ریاضیات، ساختن و حل مسئله، مهارت‌هایی هستند که همه کودکان می‌توانند از یادگیری آنها لذت ببرند.

بنابراین هنگام انتخاب اسباب بازی دخترانه یا اسباب بازی پسرانه، بهتر است به جای محدود کردن انتخاب بر اساس جنسیت، عواملی مانند سن، علاقه، سطح مهارت و نوع فعالیت مورد علاقه کودک را در نظر بگیرید.

آیا بازی‌های STEM باید حتما الکترونیکی باشند؟

خیر! این یکی از باورهای اشتباه درباره اسباب‌بازی‌های STEM است.

یک مجموعه ساختنی ساده، پازل مهندسی، بازی فکری، کیت آزمایش علمی یا حتی فعالیتی برای ساخت یک سازه، می‌تواند رویکرد STEM داشته باشد؛ بنابراین STEM بودن، به معنای الکترونیکی یا گران‌قیمت بودن محصول نیست؛ مهم این است که بازی چگونه کودک را به یادگیری، آزمایش، ساختن و حل مسئله وارد می‌کند.

نقش والدین در بازی با اسباب‌بازی‌های STEM

والدین لازم نیست همیشه پاسخ مسئله را به کودک بگویند! در بسیاری از مواقع، بهتر است نقش آنها به عنوان راهنما و همراه باشد.

برای مثال، به جای اینکه بگویند: "این قطعه را اینجا بگذار"، می‌توانند بپرسند: "فکر می‌کنی اگر این قطعه را جابه‌جا کنیم چه اتفاقی می‌افتد؟" یا: "به نظرت چطور می‌توانیم این سازه را محکم‌تر کنیم؟"

چنین پرسش‌هایی کودک را به فکر کردن و پیدا کردن پاسخ مستقل تشویق می‌کند.

همچنین بهتر است والدین اجازه دهند کودک در حد ایمن اشتباه کند و دوباره امتحان کند.

هدف بازی STEM، فقط رسیدن به جواب نهایی نیست؛ فرآیند فکر کردن، آزمایش کردن و اصلاح کردن نیز بخش مهمی از یادگیری است.

چگونه اسباب‌بازی STEM را به یک تجربه یادگیری جذاب تبدیل کنیم؟

برای اینکه کودک از بازی STEM بیشترین بهره را ببرد، لازم نیست محیط خانه شبیه کلاس درس شود.

چند روش ساده می‌تواند تجربه بازی را جذاب‌تر کند:

1. اجازه دهید کودک خودش موضوع بازی را انتخاب کند.
2. قبل از ارائه راه‌حل، از او سؤال بپرسید.
3. از اشتباه کردن او جلوگیری نکنید؛ تا زمانی که ایمنی رعایت می‌شود، اجازه دهید روش‌های مختلف را امتحان کند.
4. از کودک بخواهید درباره چیزی که ساخته توضیح دهد.
5. فعالیت را با زندگی روزمره مرتبط کنید.
6. در صورت امکان، یک مسئله واقعی و ساده برای کودک تعریف کنید.
7. موفقیت را فقط با درست بودن نتیجه نسنجید؛ تلاش و روش حل مسئله را نیز تشویق کنید.

آیا اسباب‌بازی‌های STEM ارزش خرید دارند؟

اگر هدف شما از خرید اسباب بازی برای کودکان فقط سرگرمی چند دقیقه‌ای نیست و می‌خواهید محصولی انتخاب کنید که بازی و یادگیری را با یکدیگر ترکیب کند، اسباب‌بازی‌های STEM می‌توانند گزینه مناسبی باشند.

البته ارزش یک محصول تنها به عنوان STEM آن بستگی ندارد، کیفیت ساخت، ایمنی، تناسب سنی، جذابیت، میزان مشارکت کودک و امکان استفاده خلاقانه همگی باید در زمان خرید بررسی شوند.

در واقع، بهترین اسباب‌بازی STEM، محصولی نیست که صرفا مفاهیم زیادی را روی بسته‌بندی خود معرفی کرده باشد، بلکه محصولی است که کودک را به فکر کردن، ساختن، آزمایش کردن و پیدا کردن راه‌حل تشویق کند.

سخن پایانی

در پاسخ نهایی به سؤال »اسباب بازی STEM چیست؟«، می‌توان گفت که این محصولات، اسباب‌بازی‌هایی مانند اسباب بازی های مغناطیسی، مانند میله و مهره، کاشی مغناطیسی، برخی مدل های لگو، پیچ و مهره های ساخت و ساز، بریکس های چوبی و... هستند که یادگیری علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را با بازی، تجربه، ساختن و حل مسئله ترکیب می‌کنند.

مزایای اسباب بازی های STEM تنها به آموزش مفاهیم علمی محدود نمی‌شود، این بازی‌ها می‌توانند فرصت مناسبی برای تقویت خلاقیت، تفکر منطقی، حل مسئله، تمرکز، پشتکار، تصمیم‌گیری و مهارت‌های عملی فراهم کنند.

با این حال، برای انتخاب بهترین گزینه باید به سن کودک، علاقه او، سطح دشواری، کیفیت ساخت، ایمنی و نوع فعالیت توجه داشت.

همچنین لازم نیست حتما محصولی پیچیده یا گران‌قیمت خریداری کنید، یک بازی ساختنی یا فکری ساده که کودک را به فکر کردن و آزمایش کردن تشویق کند نیز می‌تواند تجربه‌ای ارزشمند ایجاد کند.

اگر قصد خرید محصول مناسب برای فرزندتان را دارید، بهتر است در کنار بررسی اسباب‌بازی‌های  STEM، سایر گروه‌های اسباب بازی را نیز بر اساس سن و علاقه کودک بررسی کنید و پیش از خرید، از یک راهنمای خرید اسباب بازی برای کودکان کمک بگیرید.

هدف نهایی این است که اسباب‌بازی انتخاب‌شده هم برای کودک جذاب باشد و هم فرصت مناسبی برای بازی، کشف و یادگیری در اختیار او قرار دهد.

سوالات متداول درباره اسباب‌بازی‌های STEM

اسباب بازی های STEM چیست؟

STEM  یا اسباب‌بازی‌استیم که همان STEM Toy  است، محصولاتی هستند که مفاهیم علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را از طریق بازی، ساختن، آزمایش، حل مسئله و فعالیت عملی به کودک آموزش می‌دهند.

اسباب بازی STEM برای چه سنی مناسب است؟

اسباب‌بازی‌های STEM، برای سنین مختلف تولید می‌شوند؛ از فعالیت‌های ساده ساختنی و دسته‌بندی برای کودکان کم‌سن تا کیت‌های رباتیک، مهندسی و برنامه‌نویسی برای کودکان بزرگ‌تر.

انتخاب محصول باید بر اساس رده سنی و سطح توانایی کودک انجام شود.

مهم‌ترین مزایای اسباب بازی های STEM چیست؟

از مهم‌ترین مزایا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تقویت حل مسئله
• تفکر منطقی
• خلاقیت
• تمرکز
• پشتکار
• مهارت‌های ریاضی
• آشنایی با مفاهیم علمی
• تقویت هماهنگی چشم و دست

آیا بازی‌های STEM برای دختران و پسران متفاوت هستند؟

خیر! STEM به جنسیت محدود نمی‌شود و دختران و پسران می‌توانند از بازی‌های علمی، ساختنی، مهندسی، ریاضی و فناوری استفاده کنند.

آیا هر اسباب‌بازی آموزشی، STEM محسوب می‌شود؟

خیر! اسباب‌بازی آموزشی ممکن است تنها یک مهارت مشخص را آموزش دهد، اما بازی STEM معمولا کودک را به حل مسئله، آزمایش، ساختن، کشف و استفاده عملی از مفاهیم علمی یا ریاضی وارد می‌کند.

آیا اسباب‌بازی STEM حتما باید رباتیک یا دیجیتال باشد؟

خیر! بازی‌های ساختنی، پازل‌های منطقی، کیت‌های علمی، بازی‌های مهندسی و فعالیت‌های ریاضی نیز می‌توانند در گروه STEM قرار بگیرند.